بیماریهای دهان و دندان فقط به پوسیدگی محدود نمیشوند. پوسیدگی دندان، التهاب و بیماری لثه، آبسه دندان، آفت، تبخال، برفک دهان، برخی بیماریهای زبان و ضایعات سفید یا قرمز دهان از مشکلاتی هستند که ممکن است در طول زندگی با آنها روبهرو شویم.
بعضی از این مشکلات مانند آفت یا زبان جغرافیایی معمولاً موقتی و کمخطر هستند، اما برخی دیگر مانند عفونت دندان، پریودنتیت یا ضایعات مشکوک دهانی نیاز به بررسی دندانپزشک دارند. به همین دلیل، تشخیص تفاوت میان یک مشکل ساده و علامتی که به بررسی تخصصی نیاز دارد اهمیت زیادی دارد.
طبق اطلاعات CDC، پوسیدگی دندان و بیماریهای لثه از مهمترین بیماریهای دهان هستند و هر دو در صورت پیشرفت میتوانند به از دست رفتن دندان منجر شوند.
چرا بیماریهای دهان و دندان ایجاد میشوند؟
محیط دهان بهطور طبیعی میزبان انواع مختلفی از میکروارگانیسمهاست. مشکل زمانی ایجاد میشود که عواملی مانند تجمع پلاک، مصرف مکرر مواد قندی، سیگار، خشکی دهان، بعضی بیماریهای زمینهای یا رعایت نکردن بهداشت دهان شرایط را برای ایجاد بیماری فراهم کنند.
برای مثال، باکتریهای موجود در پلاک دندانی از قندهای موجود در غذا و نوشیدنی استفاده کرده و اسید تولید میکنند. این اسید میتواند مواد معدنی مینای دندان را از بین ببرد و در صورت ادامه فرایند، پوسیدگی ایجاد شود. پلاک تجمعیافته در اطراف لثه نیز میتواند موجب التهاب لثه شود.
مسواک زدن منظم، تمیز کردن فضای بین دندانها و محدود کردن مصرف مکرر خوراکیها و نوشیدنیهای حاوی قند از مهمترین اقدامات برای حفظ سلامت دهان هستند.
شایعترین بیماریهای دهان و دندان کداماند؟
۱. پوسیدگی دندان
پوسیدگی یکی از شایعترین بیماریهای دندان است. در مراحل اولیه ممکن است هیچ علامت مشخصی نداشته باشد، اما با بزرگتر شدن پوسیدگی، حساسیت به شیرینی، سرما و گرما یا دنداندرد ایجاد میشود.
اگر پوسیدگی تا قسمت داخلی دندان و عصب پیشرفت کند، ممکن است عفونت و آبسه ایجاد شود. به همین دلیل بهتر است پوسیدگی پیش از رسیدن به مرحله درد شدید درمان شود.
علائم احتمالی پوسیدگی دندان:
- حساسیت به غذا و نوشیدنی سرد، گرم یا شیرین
- درد هنگام جویدن
- مشاهده حفره یا تغییر رنگ روی دندان
- دنداندرد در مراحل پیشرفته
درمان با توجه به عمق پوسیدگی میتواند از اقدامات پیشگیرانه و ترمیم دندان تا درمانهای گستردهتر متفاوت باشد و پس از معاینه مشخص میشود.
۲. التهاب لثه یا ژنژیویت
ژنژیویت یکی از مراحل اولیه بیماری لثه است. لثه ممکن است قرمز، متورم یا حساس شود و هنگام مسواک زدن یا نخ دندان خونریزی کند.
تجمع پلاک در اطراف دندان یکی از عوامل اصلی ایجاد التهاب لثه است. ژنژیویت در بسیاری از موارد با بهبود بهداشت دهان و پاکسازی حرفهای قابل کنترل و برگشت است.
خونریزی مکرر لثه را نباید صرفاً طبیعی دانست؛ بهخصوص اگر همراه با تورم، بوی بد دهان یا تغییر در وضعیت لثه باشد.
۳. پریودنتیت یا بیماری پیشرفته لثه
اگر بیماری لثه پیشرفت کند، ممکن است بافت و استخوان نگهدارنده دندان درگیر شود. این مرحله پریودنتیت نام دارد.
علائمی مانند تحلیل لثه، لق شدن دندان، تغییر در نحوه قرار گرفتن دندانها روی یکدیگر، درد هنگام جویدن و ایجاد پاکتهای عمیق اطراف دندان ممکن است دیده شوند. برخلاف ژنژیویت، آسیب ایجادشده در پریودنتیت کاملاً برگشتپذیر نیست، اما با درمان حرفهای میتوان روند بیماری را کنترل و کند کرد.
سیگار، دیابت و بهداشت نامناسب دهان از عواملی هستند که با احتمال بیشتر بیماری شدید لثه ارتباط دارند.
۴. آبسه و عفونت دندان
آبسه دندان تجمع چرک ناشی از عفونت در دندان یا لثه است و برخلاف بعضی مشکلات موقت دهان، به درمان دندانپزشکی نیاز دارد و خودبهخود درمان نمیشود.
دنداندرد شدید و ضرباندار، تورم لثه یا صورت، حساسیت به گرما و سرما، طعم بد دهان، تب و دشواری در باز کردن دهان میتوانند از علائم آبسه باشند.
اگر عفونت باعث تورم شدید دهان، صورت یا گردن شده یا فرد در تنفس، بلع یا صحبت کردن مشکل دارد، دریافت مراقبت پزشکی فوری ضروری است.
۵. آفت دهان
آفت یا Canker Sore معمولاً بهصورت یک زخم کوچک سفید یا زرد با حاشیه قرمز در داخل لب، گونه یا روی زبان دیده میشود.
برخلاف تبخال، آفت مسری نیست و علت دقیق آن همیشه مشخص نیست. آسیب جزئی داخل دهان، استرس و کمبود بعضی مواد مغذی میتوانند در برخی افراد محرک بروز آن باشند. بیشتر آفتها بدون درمان خاص برطرف میشوند و درمان معمولاً با هدف کاهش درد انجام میشود.
اگر زخمهای دهانی مرتباً عود میکنند، بسیار شدید هستند یا خوردن و نوشیدن را دشوار کردهاند، بهتر است بررسی پزشکی یا دندانپزشکی انجام شود.
۶. تبخال لب و دهان
تبخال با آفت تفاوت دارد. تبخال معمولاً به شکل مجموعهای از تاولهای کوچک و حاوی مایع در اطراف لب ایجاد میشود و عامل اصلی آن ویروس هرپس سیمپلکس، اغلب HSV-۱ است.
تبخال قابلیت انتقال دارد؛ بنابراین در زمان فعال بودن ضایعات بهتر است از بوسیدن و به اشتراک گذاشتن لیوان، بطری یا ظروف غذا خودداری شود. داروهای ضدویروس موضعی یا خوراکی نیز ممکن است بر اساس شرایط بیمار مورد استفاده قرار گیرند.
اگر تبخال برای مدت طولانی باقی مانده، بسیار مکرر است یا همراه با تب بالا یا درگیری چشم است، باید توسط پزشک بررسی شود.
۷. برفک دهان
برفک دهانی یک عفونت قارچی است که معمولاً با لکهها یا پوشش سفید در داخل دهان همراه میشود. در بعضی موارد پس از پاک شدن بخش سفید، سطح زیر آن قرمز و حساس است.
برفک در نوزادان و افراد مسن، از جمله بعضی افراد دارای دندان مصنوعی، بیشتر دیده میشود و معمولاً با داروهای ضدقارچ درمان میشود. درد و سوزش دهان، تغییر مزه و ترک گوشه لب نیز ممکن است همراه آن باشد.
اگر لکههای سفید دهان ماندگار هستند، بهتر است خودسرانه آنها را برفک در نظر نگیرید؛ زیرا ضایعات سفید دهان دلایل مختلفی دارند.
۸. لکوپلاکیا
لکوپلاکیا معمولاً بهصورت لکه سفید ماندگاری در دهان دیده میشود که بهراحتی با مالش یا پاک کردن از بین نمیرود. این لکهها ممکن است روی زبان، لثه، کف دهان یا داخل گونه ایجاد شوند و اغلب بدون درد باشند.
اهمیت لکوپلاکیا در این است که درصد کمی از این ضایعات ممکن است در طول زمان تغییرات پیشسرطانی یا سرطانی پیدا کنند. بنابراین وجود لکه سفید ماندگار در دهان نیازمند بررسی دندانپزشک یا پزشک است و در بعضی موارد نمونهبرداری یا بیوپسی انجام میشود.
مصرف دخانیات از عوامل مرتبط با ایجاد لکوپلاکیا محسوب میشود.
۹. لیکن پلان دهانی
لیکن پلان یک بیماری التهابی است که میتواند پوست و همچنین مخاط دهان را درگیر کند.
در دهان ممکن است بهصورت خطوط یا لکههای سفید توریشکل، نواحی قرمز، احساس سوزش یا زخم ظاهر شود. برخی موارد بدون علامت هستند و نیازی به درمان ندارند، اما اگر ضایعات دردناک باشند، پزشک یا متخصص بیماریهای دهان میتواند برای کنترل علائم دارو تجویز کند.
لیکن پلان دهانی میتواند طولانیمدت باشد و بیماران مبتلا معمولاً باید بهطور دورهای تحت بررسی قرار گیرند.
۱۰. زبان جغرافیایی
زبان جغرافیایی باعث ایجاد نواحی صاف و قرمز با حاشیههای سفید یا خاکستری روی زبان میشود. الگوی این لکهها ممکن است با گذشت زمان تغییر کند و ظاهر آن شبیه نقشه شود.
این وضعیت خوشخیم و غیرسرطانی است و در بسیاری از افراد نیازی به درمان ندارد. بعضی افراد هنگام خوردن غذاهای تند یا اسیدی احساس سوزش یا حساسیت دارند.
اگر تغییر ظاهر زبان طولانی شده یا تشخیص آن برای شما مشخص نیست، بهتر است برای اطمینان معاینه شوید.
۱۱. زبان مودار سیاه
نام این بیماری ممکن است نگرانکننده به نظر برسد، اما زبان مودار سیاه معمولاً یک وضعیت موقت و خوشخیم است.
در این حالت برجستگیهای سطح زبان بلندتر شده و کراتین، مواد غذایی و میکروارگانیسمها روی آنها تجمع پیدا میکنند؛ در نتیجه سطح زبان ممکن است سیاه، قهوهای یا حتی رنگهای دیگری پیدا کند و حالت مودار داشته باشد.
بهداشت نامناسب دهان، مصرف دخانیات، خشکی دهان، برخی داروها و مصرف زیاد چای یا قهوه از عوامل مرتبط با آن هستند. تمیز کردن منظم زبان و بهبود بهداشت دهان معمولاً کمککننده است.
۱۲. اختلالات مفصل فک یا TMD
اصطلاح صحیحتر برای مشکلات مربوط به مفصل و عضلات فک TMD یا اختلالات گیجگاهیفکی است؛ TMJ نام خود مفصل است.
TMD شامل گروهی از اختلالات است که ممکن است باعث درد فک و عضلات جویدن، انتشار درد به صورت یا گردن، محدود شدن حرکت فک، قفل شدن فک یا صدای دردناک هنگام باز و بسته کردن دهان شود. صدای کلیک بدون درد بهتنهایی بسیار شایع است و معمولاً نیاز به درمان ندارد.
نکته مهم این است که علت TMD همیشه دندانقروچه یا «بد قرار گرفتن دندانها» نیست. مؤسسه NIDCR تأکید میکند که در بسیاری از بیماران علت دقیق مشخص نیست و درمانهای برگشتناپذیر یا جراحی نباید بدون اندیکاسیون مشخص اولین انتخاب باشند.
۱۳. سرطان دهان
سرطان دهان یکی از موارد مهمی است که شناخت علائم اولیه آن اهمیت زیادی دارد.
زخم یا تحریک ماندگار، توده یا ناحیه ضخیم داخل دهان، لکه سفید یا قرمز، گرفتگی صدا، توده گردن، دشواری در جویدن، بلع یا صحبت کردن و مشکل در حرکت فک یا زبان میتوانند از علائمی باشند که نیاز به بررسی دارند. اگر چنین تغییراتی بیش از دو هفته باقی بمانند، مراجعه به دندانپزشک یا پزشک توصیه میشود.
دخانیات، مصرف الکل، بعضی عفونتهای HPV، افزایش سن و قرار گرفتن طولانی لب در معرض آفتاب از عوامل شناختهشده مرتبط با خطر سرطانهای دهان هستند.
تشخیص در مراحل اولیه اهمیت زیادی دارد؛ دادههای NIDCR نشان میدهد بقای پنجساله در سرطان دهان به مرحله بیماری هنگام تشخیص وابستگی قابلتوجهی دارد و تشخیص در مرحله موضعی با پیشآگهی بهتر همراه است.
کدام علائم دهان و دندان را نباید نادیده بگیریم؟
هر تغییر کوتاهمدت در دهان به معنی بیماری جدی نیست، اما بعضی علائم نیاز به بررسی دارند.
در صورت مشاهده موارد زیر بهتر است مراجعه به دندانپزشک را به تعویق نیندازید:
- دنداندرد شدید یا مداوم
- تورم لثه، صورت یا فک
- خونریزی مکرر لثه
- لق شدن بدون علت مشخص دندان
- خروج چرک یا طعم بد مداوم در دهان
- لکه سفید یا قرمز ماندگار
- توده یا برجستگی جدید داخل دهان
- زخمی که بیش از دو هفته باقی مانده است
- مشکل در باز کردن دهان، جویدن یا بلع
زخم، لکه، توده یا تورمی که باقی میماند یا در حال بزرگتر شدن است باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
چه زمانی بیماری دهان و دندان اورژانسی است؟
بعضی مشکلات دندان نیازمند مراجعه سریع دندانپزشکی هستند و بعضی شرایط میتوانند به اورژانس پزشکی تبدیل شوند.
اگر عفونت یا آبسه باعث تورم شدید دهان، لب، گلو یا گردن و مشکل در تنفس، صحبت کردن یا بلع شده است، باید فوراً خدمات اورژانسی دریافت کنید. تورم اطراف چشم همراه با مشکل بینایی نیز یک علامت هشدار است.
وجود تب همراه با تورم و درد دندان نیز میتواند نشانه عفونت باشد و باید سریعتر توسط دندانپزشک ارزیابی شود.
خدمات تشخیص و درمان بیماریهای دهان و دندان در کلینیک دندانپزشکی طوسی
اگر با دنداندرد، خونریزی یا تورم لثه، زخمهای مکرر دهان، تغییر ظاهر زبان، لکههای سفید یا قرمز یا سایر تغییرات دهان و دندان مواجه شدهاید، تشخیص علت اصلی اولین مرحله درمان است.
در کلینیک دندانپزشکی طوسی، وضعیت دندانها، لثه و بافتهای داخل دهان بررسی میشود تا با توجه به شرایط هر بیمار، نیاز به درمان دندان، درمان لثه، بررسی ضایعات دهانی یا ارجاع برای بررسیهای تکمیلی مشخص شود.
مراجعه در مراحل اولیه بسیاری از مشکلات میتواند از پیشرفت بیماری و پیچیدهتر شدن درمان جلوگیری کند.
CTA دکمه: دریافت مشاوره رایگان
برای مشاوره و رزرو وقت معاینه در کلینیک دندانپزشکی طوسی با ما تماس بگیرید.
چگونه از بیماریهای دهان و دندان پیشگیری کنیم؟
بخش قابلتوجهی از پوسیدگی دندان و بیماری لثه با مراقبت منظم قابل پیشگیری یا کنترل است.
مسواک زدن دو بار در روز با خمیردندان حاوی فلوراید، تمیز کردن روزانه بین دندانها، کاهش دفعات مصرف خوراکیها و نوشیدنیهای حاوی قند، پرهیز از دخانیات و انجام معاینات دورهای دندانپزشکی از مهمترین اقدامات هستند.
افراد مبتلا به بیماریهای زمینهای مانند دیابت نیز باید سلامت دهان و لثه خود را جدیتر پیگیری کنند، زیرا دیابت با افزایش خطر بعضی مشکلات دهان از جمله بیماری لثه ارتباط دارد.
سوالات متداول درباره بیماریهای دهان و دندان
شایعترین بیماریهای دهان و دندان چیست؟
پوسیدگی دندان و بیماریهای لثه از مهمترین و شایعترین مشکلات سلامت دهان هستند. علاوه بر آن، آفت، تبخال، برفک دهان، آبسه، مشکلات زبان و برخی ضایعات مخاطی نیز مشاهده میشوند.
خطرناکترین بیماری دهان و دندان چیست؟
نمیتوان یک بیماری را برای همه افراد «خطرناکترین» دانست. عفونتهای منتشرشونده دندانی میتوانند به مراقبت فوری نیاز داشته باشند و ضایعات مشکوک دهان نیز باید برای رد سرطان یا تغییرات پیشسرطانی بررسی شوند.
لکه سفید داخل دهان نشانه چیست؟
لکه سفید میتواند دلایل مختلفی مانند برفک، لیکن پلان یا لکوپلاکیا داشته باشد. تشخیص فقط بر اساس ظاهر ضایعه همیشه امکانپذیر نیست. لکه سفیدی که از بین نمیرود باید توسط دندانپزشک یا پزشک بررسی شود.
زخم دهان چه زمانی نگرانکننده است؟
آفتهای معمولی اغلب خودبهخود بهبود پیدا میکنند؛ اما زخمی که بیش از دو هفته باقی بماند، بزرگتر شود یا همراه با توده، لکه قرمز یا سفید و سایر تغییرات ماندگار باشد باید بررسی شود.
آیا خونریزی لثه طبیعی است؟
خونریزی مکرر میتواند یکی از علائم ژنژیویت یا بیماری لثه باشد، بهخصوص اگر همراه با قرمزی و تورم باشد. اگر خونریزی ادامه دارد بهتر است علت آن بررسی شود.
آیا بیماری لثه باعث لق شدن دندان میشود؟
بله. پریودنتیت میتواند با تخریب بافت و استخوان نگهدارنده دندان همراه شود و در مراحل پیشرفته باعث لق شدن یا از دست رفتن دندان شود.
آیا همه لکههای زبان خطرناک هستند؟
خیر. شرایطی مانند زبان جغرافیایی و زبان مودار معمولاً خوشخیم هستند، اما تغییرات ماندگار یا غیرمعمول زبان بهتر است معاینه شوند تا علت دقیق مشخص شود.
سخن آخر
بیماریهای دهان و دندان طیف گستردهای دارند؛ از پوسیدگی و التهاب لثه گرفته تا آفت، عفونت، بیماریهای زبان و ضایعات مخاطی. همه این مشکلات شدت و درمان یکسانی ندارند و استفاده از درمانهای خانگی یا تشخیص بر اساس تصاویر اینترنتی نمیتواند جای معاینه تخصصی را بگیرد.
اگر دچار دنداندرد مداوم، خونریزی لثه، تورم، زخم یا لکهای شدهاید که برطرف نمیشود، بهتر است علت آن بررسی شود.
برای بررسی سلامت دهان و دندان خود اقدام کنید
در کلینیک دندانپزشکی طوسی میتوانید برای چکاپ دندانها و لثه، بررسی درد و عفونت دندان و ارزیابی تغییرات و ضایعات دهانی مراجعه کنید. پس از معاینه، مسیر درمان متناسب با شرایط شما مشخص خواهد شد.
برای دریافت مشاوره و رزرو وقت با کلینیک دندانپزشکی طوسی تماس بگیرید.
این مقاله با هدف افزایش آگاهی عمومی تهیه شده است و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان توسط دندانپزشک یا پزشک نیست.
